تعريف حافظه
حافظه تقريبا در تمام يادگيري ها نقش اساسي را ايفا مي كند . حافظه به قدرت ذخيره اطلاعاتي مربوط مي شود كه از طريق حس و ادراك آموخته مي شود ؛ و نيز به توانايي بازخواني آن اطلاعات بهنگام نياز نيز اطلاق مي گردد .
مبحث حافظه با مجموعه اي از اصطلاحات و مهارت هاي متعدد توصيف مي شود كه از آن جمله صورتگري ذهني ، بازيافت ، فراخناي ياد ، حافظه شنودي ، حافظه بينايي ، حافظه توالي يا پيايند ، حافظه گذرا ،حافظه مانا ، با اضافه كردن اين نكته كه مبحث حافظه و آزمون آن ، بدون در نظر گرفتن ساير فراگردهاي يادگيري به تنهايي كار مشكلي است . به سبب آنكه حافظه در هر جنبه اي از يادگيري نقش حياتي دارد . بديهي است كه نارسايي در كاركرد آن بسياري از حيطه هاي فراگيري را كند مي كند . با اينحال ، پژوهش هاي اندكي انجام گرفته تا ثابت كند كه حافظه را مي توان از راه تمرين توسعه داد . چلفانت و شفه لين (1969 ) اظهار مي دارند كه ظاهرا مي توان از راه بهبود فنون مشاهده هدايت شده ، برنامه ريزي و تنظيم مواد آموزشي و تكرار و تمرين ، در ذخيره سازي و يادآوري انواع خاصي از اطلاعات تسهيلاتي بوجود آورد . راهبردهاي آموزشي زيرين ، نمونه فعاليت هايي هستند كه براي تمرين اعمال حافظه طراحي شده اند . اين تمرينات با اكثر تمريناتي كه در ساير حيطه هاي كه در ساير حيطه هاي يادگيري عمل مي شود همخواني و تطابق دارد .
حافظه شنيداري :
1- انجام بده : پنج يا شش شي را مقابل كودك قرار بدهيد و بعد دستوراتي بدهيد كه انجام دهد . مثلا : آن قطعه سبز را در دامن ژاله بگذار ، گل زرد را زير صندلي جواد بگذار ، توپ نارنجي را در نيمكت محسن قرار بده ، تعداد اشياء را به موازات توسعه حافظه شنوايي كودك مي تواند افزايش يابد .
2- پيگيري دستورات : تكاليف ساده اي را به كودك گوشزد كنيد كه انجام دهد مثلا : دايره بزرگ قرمز رنگي را روي كاغذ ترسيم كن ؛ دايره كوچك سبز رنگي را پايين مربع بگذار ، با رنگ سياه خطي از وسط دايره به گوشه راست بالاي مربع بكش . اين تمرينات را مي توان با استفاده از گوشي و دستورات ضبط شده نيز انجام داد .
3- كودك را ياري دهيد تا تعدادي عدد يا لغات ساده را بخاطر سپارد ؛ ابتدا با دو عدد يا كلمه شروع كنيد و كودك بايد آنها را تكرار كند ، به تدريج تعداد را افزايش دهيد . در بدو امر استفاده از علائم تصويري كه محرك حافظه بينايي است مي تواند موثر و مفيد باشد .
4- يادگيري لالائي ها ، اشعار و مثل ها ، بازيهاي انگشتي و غيره مي تواند در توسعه حافظه شنيداري مفيد باشد .
5- از كودك بخواهيد كه پس از تماشاي يك برنامه تلويزيوني امور معيني را بخاطر آورد . مثلا : امشب برنامه سفرهاي سندباد را تماشا كن و فردا به من بگو كه او اين با از چه سرزميني ديدن كرده است و ...
6- بازيهاي لفظي بي پايان ؛ اين بازيها مي تواند از اين قبيل باشد : يي از بچه ها جمله اي مي گويد ، مثلا « من دريا را دوست دارم » دومي بايد با تكرار آن كلمه ديگري به آن بيفزايد و بازي به همين نحو ادامه مي يابد از تصاوير نيز در جهت كمك به حافظه شنيداري مي توان استفاده كرد .
7- ترتيب وقايع : يك واقعه ساده را براي كودك بازگو كنيد و بخواهيد آنچه را كه اتفاق افتاده است به ترتيب صحيح خود تكرار كند .
8- تكرار جملات : يك جمله ساده به كودك بگوييد و بخواهيد كه آن را با صداي بلند تكرار نمايد . تعداد كلمات جمله را بتدريج افزايش دهيد .
9- سري اعداد : تعداد اعداد ، مثلاً 4 ، 6 ، 9 ، 5 ، 3 و مانند آن را به كودك بدهيد و از او بخواهيد بگويد كدام بزرگتر است ، كدام كوچكتر است ، كدام عدد به 8 نزديك تر است ، عدد چهارمي را دوباره بنويس و مانند آن .
حافظه ديداري :
1- پيدا كردن چيزي كه كم است : مجموعه اي از اشياء را به كودك نشان دهيد . آنگاه روي آنها را پوشانده يكي از وسايل را برداريد . از نو مجموعه را نشان دهيد . و بپرسيد كدام يكي كم شده است .
2- پيدا كردن شكل صحيح ؛ يك شكل هندسي يا حرف يا عدد را به كودك نشان دهيد و بخواهيد طرح مشابه صحيح آن را از بين چند گزينه انتخاب نمايد يا بر روي كاغذ رسم كند . و در مورد ديگر پس از ارائه طرح قطعه مورد نظر را از بين قطعات مختلف پيدا كند .
3- ترتيب حفظي : تعدادي از اشكال ، طرح ها يا چيزهايي همچون كارت بازي رنگي ، مكعب هاي رنگي ، مكعب هاي شكل دار ، سراميك ، دومينه و مانند آن بسازيد و از كودك بخواهيد مشابه آنها را از روي اين طرح بازسازي كند .
4- به ياد آوردن آنچه كه ديده شده است : يك اسباب بازي ، كلمه ، حرف ، عدد و مانند آن را به كودك نشان دهيد و سپس از او بخواهيد آنچه را كه ديده است به ياد بياورد .
5- داستان از روي تصوير : بر روي تخته ماهوتي فعاليت هايي را كه بيان كنند يك داستان كلي است نصب كنيد . سپس از كودك بخواهيد داستاني را كه تصاوير بيان كننده آن است بگويد .
6- به ياد آوردن چيز كم شده : تعدادي طرح ، حرف يا عدد به مدت چند ثانيه به كودك نشان دهيد . سپس با يك مقوا روي يكي از آنها را بپوشانيد و از كودك بخواهيد آنرا معين كند .
7- تكرار طرح ها : طرح معيني را با مهره چوبي ، دانه تسبيح ، دكمه و مانند آن بسازيد . به مدت چند ثانيه به كودك نشان دهيد . سپس از او بخواهيد آن را بازسازي كند . همچنين مي توانيد اين كار را به صورت دو بعدي بر روي كاغذ بسازيد و از او بخواهيد آن طرح را مثلا به مكعب هايي كه در اختيارش مي گذاريد بسازد .
8- ارائه تحريكات بينائي ( بوسيله تاچيستوسكوپ ) يا كارت هاي آموزشي مي تواند براي يادآوري طرحها ، اعداد حروف يا كلماتيكه ديده مي شوند مورد استفاده قرار گيرد .

منابع
درمان اختلالات ديكته نويسي مصطفي تبريزي
نارسائيهاي ويژه يادگيري احمد اميدوار
ناتوائيهاي يادگيري اكبر فريار ، فريدون درخشان